Op een avond, twee dagen geleden - op elk uur van de dag kleuren de koepels van de Sheikh Lotfollahmoskee en de Imammoskee anders - mochten we nog maar eens getuige zijn van hoe Iraniers het picknick- ofte familie-uitje aanpakken. Een tapijt (jazeker, geen dekentje of laken zoals bij ons, maar een echt stevig tapijt) wordt uitgerold, gasvuurtje, potten en pannen worden klaar gezet, bal en badmintonset komen tevoorschijn. De ruime familie neemt plaats op het tapijt, en bij schemerlicht en sloten thee passeren eten, gesprekken en partijtjes voetbal en kaart de revue. Tot er op je schouder wordt getikt: of je niet mee wil aanschuiven. Thee en lekkere broodjes (inhoud nog steeds versluierd) later strompel je vol hotelwaarts, met uitnodiging voor een bezoek ’s anderendaags ’s avonds bij het gezin thuis op zak.

Daar blijkt nog maar eens dat de legendarische gastvrijheid van de Perzen niet uit de lucht gegrepen is. Met meer gerechten dan woorden Engels ontvangt de familie ons. We kijken naar foto’s (die zonder hoofddoek blijven bedekt voor mij), poseren voor onvergetelijke kiekjes en trachten de niet aflatende stroom eten en drinken de baas te kunnen. Dat niet alles altijd peis en vree is, kan je zelfs met anderhalf woord Engels en een paar gebaren begrijpen: nonkel gesneuveld in de Iran-Irakoorlog, moeder en zus omgekomen in een auto-ongeval op weg naar reisbestemming Hamadan, … Elk huisje heeft zijn kruisje, zouden ze bij ons zeggen. En wij, uiteraard zijn wij getrouwd: als ongetrouwd koppel op reis gaan, laat staan gewoon als vriend en vriendin, zoals wij, dat gaat er bij de doorsnee Iranier niet in. Op voorhand werd ons aangeraden om te doen alsof we getrouwd waren, maar die leugen hebben we vrijwel nooit actief moeten plegen: men gaat er gewoonweg vanuit en vraagt direct hoelang we al getrouwd zijn.

Back in Isfahan voelt het goed om ergens langer te zijn dan strikt nodig om de eerste bladzijden af te werken van de incontournable toeristische highlights. In het zuiden van de stad bevindt zich de Armeense wijk Jolfa, ooit gedeporteerd door Shah Abbas I, vanuit het Noord-Westen. De straatjes voelen er liberaler en relaxed, maar het meest valt de mix op tussen islamitische en christelijke stijl. Een Maria- en Bethlehemkerk met koepel, tegeltjes en kruis, en bovenal de Vank-Kathedraal. Een klokketoren, prachtige inscripties in sprookjesachtig Armeens geschrift (we ontdekken nu dat die een ander alfabet hebben/hadden) en binnenin overweldigende fresco’s met bijbelse taferelen. Indrukwekkendst is het Laatste Oordeel: hallucinanter heb ik het nooit gezien.

Later bezoeken we ook nog een van de vele kerkhoven met slachtoffers van de Iran-Irakoorlog: anders dan onze anonieme witte zerken draagt elk graf hier een foto, alsof de doden je aankijken.

Straks verlaten we Esfahan. Waarheen hangt nog af van beschikbaarheid van bussen, vliegtuigen en hotels. In de laatste week van een lange reis moet je wat spaarzamer zijn met dagen, waardoor de opties krapper worden. Benieuwd waar we straks landen.

Wanneer je Esfahan achter je laat, de parel van Perzie, Irans meesterwerk, dan weet je dat het minder zal zijn. De uittocht - alweer in gele Volvobanaan - moet je je voorstellen als een stip die een streep stof trekt tussen roestbruine desolate landschappen, met zomen bergen aan weerszijden, hier en daar slechts een stopje in een eigentijdse variant van wat wij ons voorstellen bij het begrip oase. Op de soundtrack daarbij doen de Belgen (Millionaire, Mauro, Goose) het bijzonder goed, al kan niets aan Kyuss’ woestijnsound. Over soundtracks gesproken: de rit naar minder kreeg van in het prilste begin al een eerste extra frustratietje mee. Een onophoudend elektronisch gepiep (ik gok op het Volvosignaal voor rijden zonder veiligheidsgordel) tartte continu ieders oren. Wij kozen de hardste nummers op de iPod, de Iraniers, die leken het niet te horen.

Aangekomen in Kashan, op ongeveer een derde tussen Esfahan en Teheran, sloeg de moker van de hitte toe. Veertig graden, plakkerig, suizende oren en een lelijk busstation: Wel Come (uiteraard in twee woorden) to Kashan! Tijd om kennis te maken met een bijzonder eigenaardigheidje van het woestijnstadje: hotels zijn er ofwel duur en ver gelegen, ofwel goedkoop en ondermaats. Onze luxezucht afzwerend kozen we eens voor minder. Wat mij betreft staat die keuze onmiddellijk op de lijst once in a lifetime; Marie schrijft Guesthouse Golestan, want zo heet het krot, wellicht nog helemaal de dieperik in.

Wat staat een mens dan te doen? Warmte trotseren en houvast zoeken bij het moois dat Kashan te bieden heeft. En gelukkig is er heel wat om U tegen te zeggen. De relaxte bazaar heeft niet de chaotische drukte van Teheran of Esfahan, maar leverde ons wel twee verrassingen: via een trap klommen we naar het dak van de bazaar, waar we tussen de lemen koepels over de gangen en gewelven liepen van de oude karavansarais waaruit het labyrinth opgetrokken is. In de verte zie je torens, koepels, badgirs (windtorens), mausolea. Terug in de bazaar, en na een thee in zo’n eeuwenoude karavansarai, moesten we halt houden voor iets wat volgens ons een begrafenisstoet was. Doorheen de overdekte smalle straatjes trok een colonne rouwende mensen, begeleid door het zangerige gepreek van een voorganger, schallend uit meegedragen luidsprekers. Alle omstaanders sloegen zich ritmisch (op elke 3e tel) op de borst. Best indrukwekkend, zelfs in een decor waarin glamoureuze barbies, flitsende meisjes-T-shirts in oranje en roze en namaakbloemen uit de stalletjes op de schuifelende in zwart uitgedoste massa neerkeken.

Nog een hoogtepunt in Kashan: 18e eeuwse chique huizen (mansions) van de rijke families van de stad. Daarin wonen moet ongelofelijk geweest zijn: binnentuinen met water, badhuizen, tientallen kamers en gangen, prachtige architectuur. Even buiten de stad bevindt zich een bron met aansluitend de Fintuinen: een schitterend aangelegd park met kanaaltjes, fontuinen, badhuizen, paviljoenen - ooit buitenverblijf van een of andere Shah. Nu komen hordes Kashani er schuilen voor de hitte.

Na een tweede nacht in een gemiddeld hotel (= te veel voor wat het is, maar alles was beter dan …) stonden we voor de beslissing de laatste 6 dagen van de reis te plannen, apres-Kashan. Een uitstap naar de Kaspische zee, boven Teheran, staat op de verlanglijst, gevolgd door een reeks kleine stops in het Noord-Westen van Iran. Om in schoonheid te eindigen en niet elke dag te moeten onderhandelen op zoek naar een degelijke slaapplaats en een rechtschapen chauffeur voor de afgelegen historische sites, hebben we de knoop als volgt doorgehakt: eerst nog een paar dagen terug naar Esfahan, dan een dag of twee naar de Kaspische zee, tenslotte Teheran. U hebt het door: we bevinden ons opnieuw in het gezegende Esfahan. En o wat voelt dat goed.

Misschien moesten we er wel eerst een dag of vijf zijn, om te geloven dat het waar en echt is, wat Isfahan je allemaal voorschotelt. Ondertussen hebben we het armknijpen opgegeven en ons helemaal overgegeven aan de betovering van deze pure parel. In de 16e eeuw beschreef een Franse dichter de stad al als de helft van de wereld, diep onder de indruk als hij was door de dozijnen wonderen waarmee deze stad je overdondert. Top of the bill is het Imamplein: een uitgestrekte vlakte met bankjes, grasperkten en een vijver, omzoomd door een collonade van twee verdiepingen nissen (met puntige boog, zoals in 1000-en-1 nacht). Twee oogverblindende moskeeen en het paleis van Ali Qapu domineren het zicht, terwijl aan de andere kant een reusachtige poort toegang geeft tot de grootste bazaar van de stad. Meer nog dan het monumentale treft de enorme verfijning van elk detail van de bouwwerken: in perfecte harmonie staan hoogtepunten uit de Islamarchitectuur en -decoratie in je gezicht te stralen. De kers op de taart is de levendigheid en gemoedelijke drukte op het plein: net zoals in elk park stroomt het bij valavond vol mensen die komen picknicken en praatjes maken. Je moet het zien om te geloven.

En van hetzelfde kaliber is er nog zoveel meer: de bruggen over de rivier (schitterend, gezellig, indrukwekkend, sprookjesachtig, tijdloos), de parken en tuinen, de paleizen, de bazaars, de minaretten, …

Gelukkig is de tijd hier om: gered door de bel van het netcafe - Isfahan eer aandoen met vluchtige woorden is onmogelijk.

Hoewel het gros van de Lonely Planet-pagina’s en de meeste van Pieters foto’s (een tegengewicht bieden is kwantitatief onmogelijk, maar ik probeer me uiteraard kwalitatief te wreken ;-)) cultuurhistorische themata betreffen, vullen we de meeste van onze actieve uren met rondlopen, de weg zoeken, eten & drinken (later meer hierover), ons verbazen over de enorme hoeveelheden koopwaar (bomma’s dienen een reis te boeken om de enkele reden hun foullard-collectie te spijzen met talloze ‘ongewone’ prints, chiroleidsters met minimaal budget kunnen koffers verkleedkledij verzamelen: gouden hemden! aladdin-muiltjes! fluo-leggings! mexicaanse hoeden! prinsessengewaden!), en, last but not least: aangeklampt worden.

Vaak is na vier zinnen al duidelijk of we met een toffe peer of met een autocollant te maken hebben. In het tweede geval volgt dan een moeizaam losruk-proces. Uren gepeins, afspraken omtrent strategieen en uitvluchten, stiekeme rechtsomkeert bij aanblik van de rug van een reeds beruchte plakkerd, heeft het ons al gekost. Maar anderzijds leverde het ook plezante (vaak standaard-) gesprekken, goede tips, lieve wensen en vooral, lekker eten op …

Scenario 1:
Roep, van zodra je een bleke buitenlander ontwaart: ‘Hello’ en ‘Where you from?
- Laat hem ‘Belgique’ antwoorden.
Roep ‘Welcome to Iran/Esfahan/…’
= plezant, zelfs na 50 keer

Scenario 2:
‘Hello! Where are you from?’
- ‘Belgique’
‘Waw, nice, do you like Iran?’
- ‘Yes, very much …’
‘Do you know Herentals? I have a picture in my shop, come look!
- …
I also have beautiful wooden boxes made by my father, this is 3 dollars and this is made by nomads, they live in tents, 4 dollars …
- (afschudmodus: on)

Scenario 3:
‘Hello Sir, where are you from?’
- ‘Belgique’
‘Oh waw, which city?’
- ‘Ghent’
‘Oh, three years ago I met a girl from Merendree, her name was Sofie ***, we were in love and I went with her to Spain and then I followed her to Belgium, but she had wrong ideas about love because in Europe, people have wrong ideas about love, they want to get you in their bed, and then I never saw her again and I had to come back to Iran’
- … (met een ‘nice to meet you’ en een hazenpad kom je hier niet vanaf)

We proberen te vermijden ons hotel te verklappen, ons telefoonnummer te geven, loze beloftes te doen als ‘we moeten vliegensvlug weg, maar straks komen we terug’ (Al zitten er waarschijnlijk nog steeds drie meisjes op ons te wachten op het Imam Square …).

Anderzijds is van de gerenommeerde Iraanse gastvrijheid geen letter gelogen: op de bus kregen we smarties van onze buren, in een willekeurige moskee een glas limoensap, in een klerenwinkel een koekje, en tijdens een avondwandeling thee, suikertjes, gekarameliseerde nootjes, een banaan en een uitnodiging voor lunch in hun vrijdagse tuin (lokale variant van ons zondags salon). Een met druivelaars bekleed gangpad temidden het groen, met centraal een waterbassin met twee doorweekte peuters erop, bleek dat te zijn. Een grote kraan werd opengedraaid, en urenlang stroomde koel water langs de flanken van de metalen constructie naar beneden. Tussen twee muren van water bevonden wij ons op zachte stoelen, geanimeerd door de dame des huizes, en op constante basis voorzien van verfijnd voedsel. We moesten buitengerold worden, dat spreekt voor zich …

De tuinman en de dood

Een Perzisch Edelman:

Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: ‘Heer, Heer, één ogenblik!  

Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.

Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.

Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!’ -

Van middag -lang reeds was hij heengespoed-
Heb ik in ‘t cederpark de Dood ontmoet.

 ’Waarom,’ zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
‘Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?’

Glimlachend antwoordt hij: ‘Geen dreiging was ‘t
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,

Toen ‘k ’s morgens hier nog stil aan ‘t werk zag staan,
Die ‘k ’s avonds halen moest in Ispahaan.’

uit: Verzameld Werk van P.N. van Eyck (1887-1954)

(met de groeten aan Filip S)

Terwijl Pieter zich uitleeft met schrijven over Persepolis, wil ik toch even melding maken van een bijzonder genoegen dat ons te beurt viel. Dinsdag bezochten we de prachtige Sultani Vakil Moskee (die ik spijtig genoeg met chador moest ervaren. D.w.z. een zwart gewaad dat het hele lichaam bedekt, om mannen niet in verleiding te brengen. In mijn geval ging het echter om een ongewassen en onhandig groot tafelkleed met onflatteus motief, dat een broeierig sfeertje opwekte en mij compleet immobiel maakte: foto’s trekken en toelichting lezen waren uit den boze, zelfs stappen was eerder struikelen, tot jolijt van u weet wel wie).

In voornoemde moskee ontmoetten we de bijzonder vriendelijke familie Vakili uit Rotterdam, waarmee we afspraken de kosten van het vervoer naar Persepolis te delen. Bovendien kochten ze ter plaatse onze tickets: toeristen betalen namelijk het tienvoud van de Perzen… Enorm bedankt daarvoor! Dat de prijs omgekeerd evenredig was met de inlossing van (torenhoge) verwachtingen, leest u elders op deze pagina’s.

Terwijl ik dit schrijf (in mijn boekje) zitten we op alweer een gele Volvobanaan van Shiraz naar Esfahan, in afwachting van wat het toppunt van onze reis schijnt te zullen worden. We krijgen een fruitsapje en twee koekjes. Let us teach our children to obey to the rules, stelt de lichtreclame. Een B-film op het scherm, gecompenseerd met Kyuss, Tom Waits en Capilla Flamenca in de oren. Variaties van steppe rondom ons. Jonge mensen in ongemakkelijke slaaphoudingen. Watertorentjes. Vliegtuigstrepen. Rotsbergen in bruintinten aan de rand van de vlakte. Plukjes hard gras. Loodsen, camions, fruitstalletjes, 35 graden. Electriciteitspalen. Zeven uur lang.

Gek hoe rap je je aan een plaats kan hechten, voelde ik bij het vertrek. Een laatste blik op de hotelkamer waar het zo heerlijk koel was, rijden door de straten die we afwandelden (de weg al dan niet verliezend), bordjes naar monumenten die we zagen. Ik herken gezichten, trotse houdingen, nuances in kledij. Een meisje dat we eergisteren kort ontmoetten, stapt onze bus op met dvd’s en cadeautjes. De eenmaligheid voelt raar. Al zal ik evenmin met zekerheid terugkeren naar Firenze of Rome, toch voelt afscheid hier definitiever. Een klein voorproefje, drie dagen inleven, kennismaken, de weg leren vinden … en weer vertrekken.

We rijden Esfahan binnen. Een gigantische vlakte tussen rotswanden, volgestouwd met gebouwen, torens, wegen doemt op. Miljoenen mensen, dat kan niet anders. Veelbelovend. Adrenaline.