• Vijfentwintig dagen gewend aan kijken naar vormen die letters schenen te zijn, zonder ze evenwel te kunnen lezen. Gevels afgespeurd naar schaarse bekende tekens. Nu word ik duizelig van door straten te lopen waar ik alle opschriften kan begrijpen: ik absorbeer nog te gulzig.
• Af en toe de typische post-reis opwinding bij het zien van een Belgische nummerplaat. Evenwel overwoekerd door een lichte doch permanente depressie omtrent volle straatbeelden zonder Paykans.
• Honderden blanken passeren, zonder een knik van herkenning omdat je uit hetzelfde werelddeel komt.
• Met bewondering kijken naar de ingewikkelde en elegante hoofddoekconstructies van vrouwen. Medelijden omdat wij geen bazaars hebben met honderden, nee duizenden motiefjes.
• Ging alles daar niet sneller en allerter zonder kilometriek, zebrapaden en rode lichten? Verkeersregels maken mensen lui. (Al weren ze zich fel, hier in de Brugse Poort).
• Op de bus naar het centrum staan wachten terwijl tientallen auto’s vol lege plaatsen in dezelfde richting tsjokken.
• Maar ook: comfortabele stoelen, niet eens met plastiek overtrokken! Een regenbui! Langs winkels lopen waar warme lucht naar buiten komt, in plaats van omgekeerd. Anonimiteit. Een rekening betalen zonder de zorg er misschien op te worden gelegd. Een wasmachine.  Frans brood. Turks brood. Belgisch brood. Fruittaart. Pasta. (Bier. Wijn. Schuimwijn. Mojito. Duvel.) De radio. Een trui. Hmmm.

Hieronder licht ik een tipje van de Iraanse keuken-sluier op, of althans wat wij er van leerden kennen …

’s Morgens:

• hopen brood, lavash genaamd: pannekoekachtig, lekker als het vers is, bordkarton nadien
• witte kaas die volgens ons het midden houdt tussen feta en platte kaas, zacht van smaak
• gebakken of gekookt ei
• thee, soms ook fruitsap
• soms confituur, veelal van wortels, mais of appel (tja …), of honing
• heel soms tomaten, komkommer, dadels

’s Middags:

Wat ons betreft, meestal een snelle hap, in een van de vele (Iraanse interpretatie) fastfood-tenten:

• sandwich: slap broodje met augurk, tomaat, sla en een hamburger-achtige
• hamburger: zie hierboven, maar dan met rond broodje
• pizza: zeer talrijk en bijzonder flets: smakeloze kaas, slappe bodem, geen tomaat …

N.B. bij het bovenstaande: geen varkensvlees, en liters ketchup

’s Avonds:

• In normale restaurants is de kaart gevuld met talrijke variaties op kabab, kabab met rijst, kabab met brood: stukjes vlees, gebakken op een metalen spie. Het zit hem in de details: verschillen in het soort vlees (kip/lam), kwaliteit, grootte van de brokjes, manier van bakken, … zijn van belang.
• Altijd wordt hierbij een berg rijst en een toren brood geserveerd.
• Groenten: gebakken tomaat, verse pickels, koude sla - komkommer - rode kool - bonen …

In chiquere of toeristische restaurants komen volgende gerechten voor:

• dizi: oranje stoofpotje dat je zelf moet pletten met een vijzel. lamsvlees, bonen, erwten, tomaat, aardappel
• kashk e bademjun: stoofpotje van aubergine, andere groenten en munt, vaak met een lopende schapenkaas erop
• fesenjun: kip en gestoomde rijst, met een granaatappel- en walnootsausje
• ash e reshte: dikke soep met noedels, bonen en groenten
• ghorme sabzi: bonenbrij
• tahchin: rijst met kip of ander vlees, eieren en yoghurt, in taartvorm gebakken
• ghezel ata: gebakken forel

Een aantal dingen worden standaard op tafel gezet:

• een mandje met ’sla’, hetgeen wij kruiden noemen: basilicum, citroenkruid, bieslookachtig breed plat gras
• een kommetje verse, ongesuikerde yoghurt
• dugh: zure melk of yoghurt met water en kruiden (ondrinkbaar voor mij)
• zout, maar bijna nooit peper
• vork en lepel, nooit mes
• softdrink, altijd in plastieken flesje: cola (zeer veel eigen merken, van hm-hm tot ondrinkbaar), mirinda-variant, 7up-variant
• een doosje tissues

(een traditionele tafel is trouwens een houten bedachtig verhoog, met tapijt en kussens, of een plastieken tafelkleed op de grond)

Tussendoor:

• Fruit: perziken, nectarines, druiven, kersen, appels …
• shir: milkshake, van banaan , caramel, appelsien, granaatappel …
• een vers sapje, van wortel, granaatappel, honingmeloen, watermeloen, limoen …

Tot slot nog twee memorabele, voedsel-getinte quotes van Pieter:

Limoen is de mayonnaise van Iran.

Verdorie, waarom bestel ik hier nu beef stroganoff. Dat is met wodka-saus …

Nog een paar weetjes over dit land en zijn bewoners moet ik jullie meegeven. In de taxi valt altijd wat te beleven: chauffeurs kennen geen Engels, en wat de weg in hun stad betreft zijn ze al evenmin beslagen. Vaak moesten we zelf de weg wijzen naar een bestemming, zelfs al was die overbekend. Nationaliteit inschatten is ook niet hun sterkste: eergisteren kreeg ik nog de vraag of ik van Thailand kwam. Ja, Thailand. En uiteraard komt steeds de vraag wat je van hun land of stad vindt: Iran khub? Isfahan khub? (khub = goed). Na een glimlach om ons bevestigende antwoord volgt dan soms: regime na chub, met gefronste blik (na = niet).

In Iran rijden heel weinig verschillende automerken, gelukkig in fantastische retrokleuren (allerlei schakeringen van lichtblauw, oranje en geel):

• de Paykan = eigen automerk, familie van de Lada, ziet er enorm retro uit; een Paykan vervuilt evenveel als minstens een uitgebreid wagenpark Europese auto’s
• de Samand = eigen merk, ietsje chicer
• de Renault 5, in duizend kleuren en liefst licht opgehoogd
• de KIA Pride, een afgrijselijk ding
• de Peugeot 405, in eigen Pars-uitvoering
• hier en daar een zeldzame Toyota, Mazda of Mitsubishi
• 1 Lada en een paar 2PK’s gezien

Voor de rest stikt het van de moto’s: 125cc’s (meer is verboden) die overal over en door tuffen, in onbekende merken als Jetro, Matra, Mahra, Zeta, … Weetje: Iraanse vrouwen mogen niet met een moto rijden. De wet op het fietsverbod is onlangs aangepast, maar het is sociaal nog steeds onaanvaardbaar, een dame op de fiets.

Niet alleen de gsm is razend populair, ook de bluetoothfunctie ervan. Al een paar keer werd ik aangesproken: mister, do you have mobile device? Na wat gepruts begon mijn gsm dan foto’s en filmpjes van Iraniers te ontvangen. Vaak is voor jonge Iraniers die onzichtbare bluetoothverbinding een manier om ongezien contact te leggen met leeftijdsgenoten, niet zelden van het andere geslacht.

Marie vertelt ondertussen over het Iraans eten. Ik blijf erbij dat de konfituur ’s ochtends smaakt naar van die lijm uit de lagere school, die je met zo’n spateltje moest gebruiken. Sweet memories, vooral ’s ochtends bij pannenkoekbrood en thee.

Afsluitend nog even melden dat menig Iraans gezin, vooral het beter begoede, beschikt over een opgeblazen papperig zoontje, als gevolg van de combinatie van liters Zam Zamfrisdrank, te veel eten en een chronisch gebrek aan beweging - ook wel popperd genaamd. Geen natie is er vrij van.

‘You need a very good excuse for skipping Kashan - it just might well be one of the unexpected highlights of your Iranian trip’ - enthousiast en vatbaar voor suggesties als we zijn, togen wij daarheen, bij wijze van aanzet van een noordelijke afsluitende week.

We vermoeden dat de chauffeur van onze bus geen zin had in zijn gordel, met als resultaat 2,5 uur monotoon gepiep. Compleet opgeladen met frustratie stapten we af, waarbij fluks een vochtige warmte zich als een zak patatten in onze nek nestelde. Na geaffronteerd (ons vooralsnog onbewust van hun monopolie-positie in deze provinciestad) buiten gestapt te zijn bij Hotel 1 omwille van de historisch slechte prijs-kwaliteit verhouding, werden we, bij gebrek aan andere opties, verbannen naar Golestan Guesthouse, dat als een berucht pijnlijke herinnering dient te worden begrepen. Een hoop vuile kamers, een lavabo op de gang waar Pieter ‘niet naar durfde kijken’, houten chambrettes als bed, overgoten met een onderkruiperige corruptheid die russisch aandoet … ‘Mister mister very good price mister, only 180 toman mister, very very beautiful room mister, many many tourists mister’. Hoewel ik niet werd aangesproken, stelt dergelijks mij in staat tot onfrisse vloektirades. Nacht 2 werd vanzelfsprekend in het dure hotel doorgebracht, jawel.

Vervolledigden het misvormde plaatje: een ‘restaurant’ (bij ons zou de benaming ‘cafetaria’ nog een te grote eer zijn) waar men slechts de helft van de bestelling serveerde, uitlacherig achterbakse naroepers op straat, veranderde telefoonnummers waardoor al onze info onbruikbaar was, een Lonely Planet-kaart met falikante fouten … Zelf een geoefend zen-boeddhist had hier grijs haar gekregen, troost ik mezelf.

Anderzijds troffen we toevallig de bananenmilkshake aan die we in Esfahan zolang zochten, liepen we over de daken van de bazaar, bevonden we ons plotsklaps middenin een indrukwekkende begrafenis in hartje bazaar, waarop een winkelier ons zijn telefoon aanbood met engelssprekende dochter aan de lijn, om ons te helpen met de problemen die we misschien hadden, dwaalden we door een gigantisch huis van 19e eeuwse rijkeluizen …

Het kan verkeren.
(Toch meer dan enorm blij terug in Esfahan te zijn)

Hoewel het gros van de Lonely Planet-pagina’s en de meeste van Pieters foto’s (een tegengewicht bieden is kwantitatief onmogelijk, maar ik probeer me uiteraard kwalitatief te wreken ;-)) cultuurhistorische themata betreffen, vullen we de meeste van onze actieve uren met rondlopen, de weg zoeken, eten & drinken (later meer hierover), ons verbazen over de enorme hoeveelheden koopwaar (bomma’s dienen een reis te boeken om de enkele reden hun foullard-collectie te spijzen met talloze ‘ongewone’ prints, chiroleidsters met minimaal budget kunnen koffers verkleedkledij verzamelen: gouden hemden! aladdin-muiltjes! fluo-leggings! mexicaanse hoeden! prinsessengewaden!), en, last but not least: aangeklampt worden.

Vaak is na vier zinnen al duidelijk of we met een toffe peer of met een autocollant te maken hebben. In het tweede geval volgt dan een moeizaam losruk-proces. Uren gepeins, afspraken omtrent strategieen en uitvluchten, stiekeme rechtsomkeert bij aanblik van de rug van een reeds beruchte plakkerd, heeft het ons al gekost. Maar anderzijds leverde het ook plezante (vaak standaard-) gesprekken, goede tips, lieve wensen en vooral, lekker eten op …

Scenario 1:
Roep, van zodra je een bleke buitenlander ontwaart: ‘Hello’ en ‘Where you from?
- Laat hem ‘Belgique’ antwoorden.
Roep ‘Welcome to Iran/Esfahan/…’
= plezant, zelfs na 50 keer

Scenario 2:
‘Hello! Where are you from?’
- ‘Belgique’
‘Waw, nice, do you like Iran?’
- ‘Yes, very much …’
‘Do you know Herentals? I have a picture in my shop, come look!
- …
I also have beautiful wooden boxes made by my father, this is 3 dollars and this is made by nomads, they live in tents, 4 dollars …
- (afschudmodus: on)

Scenario 3:
‘Hello Sir, where are you from?’
- ‘Belgique’
‘Oh waw, which city?’
- ‘Ghent’
‘Oh, three years ago I met a girl from Merendree, her name was Sofie ***, we were in love and I went with her to Spain and then I followed her to Belgium, but she had wrong ideas about love because in Europe, people have wrong ideas about love, they want to get you in their bed, and then I never saw her again and I had to come back to Iran’
- … (met een ‘nice to meet you’ en een hazenpad kom je hier niet vanaf)

We proberen te vermijden ons hotel te verklappen, ons telefoonnummer te geven, loze beloftes te doen als ‘we moeten vliegensvlug weg, maar straks komen we terug’ (Al zitten er waarschijnlijk nog steeds drie meisjes op ons te wachten op het Imam Square …).

Anderzijds is van de gerenommeerde Iraanse gastvrijheid geen letter gelogen: op de bus kregen we smarties van onze buren, in een willekeurige moskee een glas limoensap, in een klerenwinkel een koekje, en tijdens een avondwandeling thee, suikertjes, gekarameliseerde nootjes, een banaan en een uitnodiging voor lunch in hun vrijdagse tuin (lokale variant van ons zondags salon). Een met druivelaars bekleed gangpad temidden het groen, met centraal een waterbassin met twee doorweekte peuters erop, bleek dat te zijn. Een grote kraan werd opengedraaid, en urenlang stroomde koel water langs de flanken van de metalen constructie naar beneden. Tussen twee muren van water bevonden wij ons op zachte stoelen, geanimeerd door de dame des huizes, en op constante basis voorzien van verfijnd voedsel. We moesten buitengerold worden, dat spreekt voor zich …

Na net geen twee weken Iran wordt het misschien eens tijd om verwachtingen en realiteit tegenover elkaar te zetten. Tot vervelens toe krijgen we van al te vriendelijke Iraniers de vraag wat er in Belgie gedacht wordt over hun land, en wat wij er nu echt van vinden. Het antwoord op deel 1 is vrij eenvoudig: over de Iraniers op zich weet de Belg weinig tot niets, maar dat het land een eerder kwalijk imago heeft, is wellicht een understatement. Interessant dus om te ervaren of en hoe dit land gebukt gaat onder de vermeende druk en terreur van een regering die het blijkbaar niet zo op vrijheid begrepen heeft.

Over de dagelijkse werkelijkheid kunnen we vrij eensgezind stellen: Iran is gezegend met sublieme pracht, de mensen zijn ongelofelijk gastvrij en warm, reizen is hier zeer soepel en veilig. Overal (op toeristische plaatsen, in afgelegen parkjes, off the beaten track) zie je contente mensen, op elke straathoek is gratis fris drinkwater te krijgen, de schitterende Perziche tuinen en parken trekken op elk uur van de dag - maar vooral bij valavond - horden Iraniers die komen picknicken in een relaxte sfeer waar onze graslei bij verbleekt. Aan de bruggen over de Zayandeh in Isfahan zijn mensen aan het pootjebaden en thee drinken zoals ze dat in de 17e eeuw al deden. Mannen, vrouwen (veeel vrouwen), kinderen zie je constant samen op straat; Iran komt over als een land waarin mensen graag leven, graag samen zijn en er graag anderen bij hebben. Schaarste lijkt er weinig te zijn, en op heel veel gebieden zijn de Iraniers mee (technologie, comfort, …).

Een paar dagen geleden, nog in Shiraz, bezochten we ’s avonds het graf van Hafez, de nationale dichter van Iran, die alles wat Iraans/Perzisch is in sublieme verzen heeft weten te vatten. Van zodra een Iraniertje geboren wordt, ademt hij Hafez in - zo’n beetje wat Pushkin voor de Russen is. Uiteraard werden we ook deze keer weer aangeklampt, en kwamen dezelfde vragen naar boven. En na een tijdje komt het: grote ontevredenheid bij de helft van de bevolking, vooral bij jonge mensen, over de onbegrijpelijke en brute regels die de regering het volk oplegt. We zijn een hartelijk en open minded volk, alleen hebben we een gestoorde regering, klinkt het vaak. De iets ouderen vertellen dat ze ten tijde van de Shah, voor de Islamitische revolutie in ‘79, met hun vriendin in jeans en T-shirt rondliepen. We zijn een modern land, maar wat deze regering met ons doet … Zelfs met godsdienst lijken de meeste Iraniers niet eens zoveel bezig - in elk geval een stuk minder dan in andere Islamistische landen, die bij ons een minder fundamentalistisch imago hebben dan Iran. Een soepel en open volk dus, dat door een beperkte groep in een ijzeren greep wordt gehouden. Het leven is er aangenaam, zolang je binnen de paden blijft: hoofddoek en geen alcohol, niet te veel over rechten van Koerden of minderheidsgroepen palaveren, uiteraard enkel seksueel contact met de man/vrouw met wie je trouwt, vingers en gedachten zo ver mogelijk weg van het gelijke geslacht. De kaste die het land bestuurt (want het is heus meer dan die ene President) is ongenadig hard voor wie van dat voorgeschreven pad afwijkt. Eergisteren stond nog in de krant dat zes dissidenten opgeknoopt zouden worden, publiekelijk, tot groot voorbeeld voor de natie. God mag weten wat ze mispeuterd hebben: overspel wellicht, en een iets te kritische pen, of misschien het verlangen geuit naar verandering.

Ik denk niet dat wij ons kunnen voorstellen hoe wreedaardig het moet zijn om onder zo’n bewind te moeten leven. De wens tot verandering is groot, en de hoop leeft. Maar de angst is groot, en velen zijn bang dat verandering verslechtering zou kunnen betekenen, net zoals in ‘79. Dus leeft men maar verder: blij wie genoegen neemt met het uitgestippelde pad, of samen met de hoofddoek de oogkleppen heeft aangetrokken; gefrustreerd en angstig wie de ogen open heeft voor de manifeste onvrijheden, dit en elk volk onwaardig.

Terug de straat op nu - het is er warm, gezellig en veilig.

PS Nog een voorbeeldje van onvrijheid: de websites Myspace en Youtube worden in Iran geblokkeerd. Dit werkt bijvoorbeeld niet (snel wat sluikreclame ).

Terwijl Pieter zich uitleeft met schrijven over Persepolis, wil ik toch even melding maken van een bijzonder genoegen dat ons te beurt viel. Dinsdag bezochten we de prachtige Sultani Vakil Moskee (die ik spijtig genoeg met chador moest ervaren. D.w.z. een zwart gewaad dat het hele lichaam bedekt, om mannen niet in verleiding te brengen. In mijn geval ging het echter om een ongewassen en onhandig groot tafelkleed met onflatteus motief, dat een broeierig sfeertje opwekte en mij compleet immobiel maakte: foto’s trekken en toelichting lezen waren uit den boze, zelfs stappen was eerder struikelen, tot jolijt van u weet wel wie).

In voornoemde moskee ontmoetten we de bijzonder vriendelijke familie Vakili uit Rotterdam, waarmee we afspraken de kosten van het vervoer naar Persepolis te delen. Bovendien kochten ze ter plaatse onze tickets: toeristen betalen namelijk het tienvoud van de Perzen… Enorm bedankt daarvoor! Dat de prijs omgekeerd evenredig was met de inlossing van (torenhoge) verwachtingen, leest u elders op deze pagina’s.

Terwijl ik dit schrijf (in mijn boekje) zitten we op alweer een gele Volvobanaan van Shiraz naar Esfahan, in afwachting van wat het toppunt van onze reis schijnt te zullen worden. We krijgen een fruitsapje en twee koekjes. Let us teach our children to obey to the rules, stelt de lichtreclame. Een B-film op het scherm, gecompenseerd met Kyuss, Tom Waits en Capilla Flamenca in de oren. Variaties van steppe rondom ons. Jonge mensen in ongemakkelijke slaaphoudingen. Watertorentjes. Vliegtuigstrepen. Rotsbergen in bruintinten aan de rand van de vlakte. Plukjes hard gras. Loodsen, camions, fruitstalletjes, 35 graden. Electriciteitspalen. Zeven uur lang.

Gek hoe rap je je aan een plaats kan hechten, voelde ik bij het vertrek. Een laatste blik op de hotelkamer waar het zo heerlijk koel was, rijden door de straten die we afwandelden (de weg al dan niet verliezend), bordjes naar monumenten die we zagen. Ik herken gezichten, trotse houdingen, nuances in kledij. Een meisje dat we eergisteren kort ontmoetten, stapt onze bus op met dvd’s en cadeautjes. De eenmaligheid voelt raar. Al zal ik evenmin met zekerheid terugkeren naar Firenze of Rome, toch voelt afscheid hier definitiever. Een klein voorproefje, drie dagen inleven, kennismaken, de weg leren vinden … en weer vertrekken.

We rijden Esfahan binnen. Een gigantische vlakte tussen rotswanden, volgestouwd met gebouwen, torens, wegen doemt op. Miljoenen mensen, dat kan niet anders. Veelbelovend. Adrenaline.

Van Yazd naar Shiraz, zuiderse stad, al eeuwen beroemd om z’n dichters, geleerdheid, prachtige tuinen en rijke wijngaarden. Dat die dichters zich in hun graf zouden omdraaien als ze wisten dat hier op hun nagedachtenis een glas thee gedronken werd i.p.v. die overheerlijke Shirazwijn (geexporteerd naar o.a. Frankrijk, trouwens), dat zal het Moslimestablishment wel worst wezen (kalfsworst, uiteraard -excuseer).

Alcohol of niet, verplichte sluiers of persoonlijke vrijheid, ’s avonds op straat is het hier een drukte en leven van jewelste. Iedereen de straat op, zien en gezien worden. Best wel gezellig, hier. Graslei en Gentse Feesten zonder bier, zeg maar. Zo zie je maar dat het after all overal a small world is: iedereen loopt hier met een high tech gsm, de koffiezet die vanochtend gezellig stond te pruttelen is van exact hetzelfde type als de mijne en de thee die we hier drinken is van Lipton. Dat de kaas die we ’s ochtends eten smaakt alsof je in een oud schaap bijt en dat de konfituur van wortelen of van iets tussen citroenen en mais is blijkt gemaakt te zijn, dat nemen wij erbij als kleine culturele verschilletjes. Tot later.