Na net geen twee weken Iran wordt het misschien eens tijd om verwachtingen en realiteit tegenover elkaar te zetten. Tot vervelens toe krijgen we van al te vriendelijke Iraniers de vraag wat er in Belgie gedacht wordt over hun land, en wat wij er nu echt van vinden. Het antwoord op deel 1 is vrij eenvoudig: over de Iraniers op zich weet de Belg weinig tot niets, maar dat het land een eerder kwalijk imago heeft, is wellicht een understatement. Interessant dus om te ervaren of en hoe dit land gebukt gaat onder de vermeende druk en terreur van een regering die het blijkbaar niet zo op vrijheid begrepen heeft.

Over de dagelijkse werkelijkheid kunnen we vrij eensgezind stellen: Iran is gezegend met sublieme pracht, de mensen zijn ongelofelijk gastvrij en warm, reizen is hier zeer soepel en veilig. Overal (op toeristische plaatsen, in afgelegen parkjes, off the beaten track) zie je contente mensen, op elke straathoek is gratis fris drinkwater te krijgen, de schitterende Perziche tuinen en parken trekken op elk uur van de dag - maar vooral bij valavond - horden Iraniers die komen picknicken in een relaxte sfeer waar onze graslei bij verbleekt. Aan de bruggen over de Zayandeh in Isfahan zijn mensen aan het pootjebaden en thee drinken zoals ze dat in de 17e eeuw al deden. Mannen, vrouwen (veeel vrouwen), kinderen zie je constant samen op straat; Iran komt over als een land waarin mensen graag leven, graag samen zijn en er graag anderen bij hebben. Schaarste lijkt er weinig te zijn, en op heel veel gebieden zijn de Iraniers mee (technologie, comfort, …).

Een paar dagen geleden, nog in Shiraz, bezochten we ’s avonds het graf van Hafez, de nationale dichter van Iran, die alles wat Iraans/Perzisch is in sublieme verzen heeft weten te vatten. Van zodra een Iraniertje geboren wordt, ademt hij Hafez in - zo’n beetje wat Pushkin voor de Russen is. Uiteraard werden we ook deze keer weer aangeklampt, en kwamen dezelfde vragen naar boven. En na een tijdje komt het: grote ontevredenheid bij de helft van de bevolking, vooral bij jonge mensen, over de onbegrijpelijke en brute regels die de regering het volk oplegt. We zijn een hartelijk en open minded volk, alleen hebben we een gestoorde regering, klinkt het vaak. De iets ouderen vertellen dat ze ten tijde van de Shah, voor de Islamitische revolutie in ‘79, met hun vriendin in jeans en T-shirt rondliepen. We zijn een modern land, maar wat deze regering met ons doet … Zelfs met godsdienst lijken de meeste Iraniers niet eens zoveel bezig - in elk geval een stuk minder dan in andere Islamistische landen, die bij ons een minder fundamentalistisch imago hebben dan Iran. Een soepel en open volk dus, dat door een beperkte groep in een ijzeren greep wordt gehouden. Het leven is er aangenaam, zolang je binnen de paden blijft: hoofddoek en geen alcohol, niet te veel over rechten van Koerden of minderheidsgroepen palaveren, uiteraard enkel seksueel contact met de man/vrouw met wie je trouwt, vingers en gedachten zo ver mogelijk weg van het gelijke geslacht. De kaste die het land bestuurt (want het is heus meer dan die ene President) is ongenadig hard voor wie van dat voorgeschreven pad afwijkt. Eergisteren stond nog in de krant dat zes dissidenten opgeknoopt zouden worden, publiekelijk, tot groot voorbeeld voor de natie. God mag weten wat ze mispeuterd hebben: overspel wellicht, en een iets te kritische pen, of misschien het verlangen geuit naar verandering.

Ik denk niet dat wij ons kunnen voorstellen hoe wreedaardig het moet zijn om onder zo’n bewind te moeten leven. De wens tot verandering is groot, en de hoop leeft. Maar de angst is groot, en velen zijn bang dat verandering verslechtering zou kunnen betekenen, net zoals in ‘79. Dus leeft men maar verder: blij wie genoegen neemt met het uitgestippelde pad, of samen met de hoofddoek de oogkleppen heeft aangetrokken; gefrustreerd en angstig wie de ogen open heeft voor de manifeste onvrijheden, dit en elk volk onwaardig.

Terug de straat op nu - het is er warm, gezellig en veilig.

PS Nog een voorbeeldje van onvrijheid: de websites Myspace en Youtube worden in Iran geblokkeerd. Dit werkt bijvoorbeeld niet (snel wat sluikreclame ).

De tuinman en de dood

Een Perzisch Edelman:

Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: ‘Heer, Heer, één ogenblik!  

Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.

Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.

Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!’ -

Van middag -lang reeds was hij heengespoed-
Heb ik in ‘t cederpark de Dood ontmoet.

 ’Waarom,’ zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
‘Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?’

Glimlachend antwoordt hij: ‘Geen dreiging was ‘t
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,

Toen ‘k ’s morgens hier nog stil aan ‘t werk zag staan,
Die ‘k ’s avonds halen moest in Ispahaan.’

uit: Verzameld Werk van P.N. van Eyck (1887-1954)

(met de groeten aan Filip S)

Nou, die toegangspoort is wel leuk, maar de rest, nuja, veel soeps is het niet, niet echt de moeite, aldus de commentaar van een Nederlander die net voor ons Persepolis bezocht had. Persepolis: hart van het oude Perziche rijk, waar in een gigantisch paleizencomplex jaarlijks op 21 maart de afgevaardigden van de onderworpen volkeren tribuut moesten komen betalen aan de Grote Perziche Koning. Alexander De Grote zou na een braspartij dat symbool van de Perziche macht verwoest hebben, tot groot vermaak van zijn benevelde feestgenoten. Veel schiet er dus niet over van het eens zo machtige Persepolis, maar afgaande op verhalen en beschrijvingen is er weinig verbeelding nodig om je voor te stellen hoe grandioos het allemaal moet geweest zijn.

’s Ochtends half 8: als eerste bezoekers bestijgen we de monumentale trappen die naar het verhoogd stenen platform leiden waarop de paleizen opgetrokken zijn. De treden zijn bewust zo klein gemaakt zodat de hoogwaardigheidsbekleders waardig naar boven konden schrijden. Eens boven weet je het al, zonder ook maar een seconde twijfel: de toegangspoort van Artaxerxes, of Poort Van Alle Volkeren, straalt zoveel kracht, monumentaliteit, verfijning, uit, dat elk voorbehoud ogenblikkelijk verdwijnt. Wat je daar ziet is bezwaarlijk gewoon of normaal te noemen. Twee gevleugelde leeuwen begroeten je, twee andere staren je na wanneer je doorheen de gang met nissen voor wachters naar het paleis van de 100 zuilen gaat. Acht kolossale toegangspoorten, tot in de fijnste details afgewerkt, omzomen een gigantische ruimte, gestut door 10 x 10 zwarte zuilen. In de wanden brandden ooit tientallen lampen in alcoven. Wat verderop kom je in een trappenhal, waar in bas-reliefs op de muren langs de treden alle volkeren afgebeeld zijn die belasting komen betalen. Bovenaan de trap betreed je de (of het?) Apadana, de grote audientiehal. Op een paar zuilen na compleet verdwenen, maar alleen al denken aan een plafond bovenop die paar pilaren, doet je duizelen. Overal ook de symbolen van de zoroatrische godsdienst aanwezig. En leeuwen, lotusbloemen, Meden en Perzen, stieren, …

In de harem van Xerxes is nu een klein museum gevestigd. De bronzen trompetten waarmee de audientie afgekondigd werd, zijn er nog te zien. Boven de site is in de rotsen een gigantisch graf uitgehouwen, van een van de Perziche koningen (ik gok op Artaxerxes III). Een paar kilometer verderop doemt in de verte nog een rotswand op, waar je in ware Indiana Jones-stijl (denk aan Petra in Jordanie) nog eens vier graven hoog in de rotsen uitgehakt en gebeeldhouwd ziet. Hier zijn grote Perziche koningen (een paar Dariussen en Cyrussen) aan de gieren gevoerd. Hun beenderen zijn er in prachtig versierde graven gelegd. Latere Perziche koningen hebben er beeldhouwwerken en inscripties (over b.v. een onverwinning op de Romeinse keizer Philippus Arabs) aan toegevoegd.

Zonder enige twijfel: toe te voegen aan het rijtje Forum Romanum+Collossuem, Akropolis, … Niet zonder fierheid gedenk ik de Grieken die in Marathon en Salamis het Perziche gevaar afwendden, maar dat doet geenszins afbreuk aan het superieure Persepolis. Petje af, voor die Perzen.

Terwijl Pieter zich uitleeft met schrijven over Persepolis, wil ik toch even melding maken van een bijzonder genoegen dat ons te beurt viel. Dinsdag bezochten we de prachtige Sultani Vakil Moskee (die ik spijtig genoeg met chador moest ervaren. D.w.z. een zwart gewaad dat het hele lichaam bedekt, om mannen niet in verleiding te brengen. In mijn geval ging het echter om een ongewassen en onhandig groot tafelkleed met onflatteus motief, dat een broeierig sfeertje opwekte en mij compleet immobiel maakte: foto’s trekken en toelichting lezen waren uit den boze, zelfs stappen was eerder struikelen, tot jolijt van u weet wel wie).

In voornoemde moskee ontmoetten we de bijzonder vriendelijke familie Vakili uit Rotterdam, waarmee we afspraken de kosten van het vervoer naar Persepolis te delen. Bovendien kochten ze ter plaatse onze tickets: toeristen betalen namelijk het tienvoud van de Perzen… Enorm bedankt daarvoor! Dat de prijs omgekeerd evenredig was met de inlossing van (torenhoge) verwachtingen, leest u elders op deze pagina’s.

Terwijl ik dit schrijf (in mijn boekje) zitten we op alweer een gele Volvobanaan van Shiraz naar Esfahan, in afwachting van wat het toppunt van onze reis schijnt te zullen worden. We krijgen een fruitsapje en twee koekjes. Let us teach our children to obey to the rules, stelt de lichtreclame. Een B-film op het scherm, gecompenseerd met Kyuss, Tom Waits en Capilla Flamenca in de oren. Variaties van steppe rondom ons. Jonge mensen in ongemakkelijke slaaphoudingen. Watertorentjes. Vliegtuigstrepen. Rotsbergen in bruintinten aan de rand van de vlakte. Plukjes hard gras. Loodsen, camions, fruitstalletjes, 35 graden. Electriciteitspalen. Zeven uur lang.

Gek hoe rap je je aan een plaats kan hechten, voelde ik bij het vertrek. Een laatste blik op de hotelkamer waar het zo heerlijk koel was, rijden door de straten die we afwandelden (de weg al dan niet verliezend), bordjes naar monumenten die we zagen. Ik herken gezichten, trotse houdingen, nuances in kledij. Een meisje dat we eergisteren kort ontmoetten, stapt onze bus op met dvd’s en cadeautjes. De eenmaligheid voelt raar. Al zal ik evenmin met zekerheid terugkeren naar Firenze of Rome, toch voelt afscheid hier definitiever. Een klein voorproefje, drie dagen inleven, kennismaken, de weg leren vinden … en weer vertrekken.

We rijden Esfahan binnen. Een gigantische vlakte tussen rotswanden, volgestouwd met gebouwen, torens, wegen doemt op. Miljoenen mensen, dat kan niet anders. Veelbelovend. Adrenaline.